Η επανεκλογή του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα αναμένεται να ενισχύσει την προσπάθεια της Βραζιλίας να διατηρήσει μεγαλύτερο έλεγχο στους στρατηγικούς ορυκτούς πόρους της και να αναπτύξει εγχώρια βιομηχανία επεξεργασίας. Η πολιτική αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις σπάνιες γαίες, καθώς η χώρα διαθέτει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα παγκοσμίως και βρίσκεται στο επίκεντρο των προσπαθειών των Ηνωμένων Πολιτειών να περιορίσουν την εξάρτησή τους από την Κίνα.
Ο Λούλα επικράτησε στον δεύτερο γύρο των εκλογών της Κυριακής, απέναντι στον ακροδεξιό γερουσιαστή Φλάβιο Μπολσονάρου, εξασφαλίζοντας μια τέταρτη, μη συνεχόμενη προεδρική θητεία, εφόσον επικυρωθεί το αποτέλεσμα από τις εκλογικές αρχές. Η νέα θητεία του αρχίζει στις 5 Ιανουαρίου 2027 και αναμένεται να συνεχίσει τη βιομηχανική πολιτική που επιδιώκει να κρατήσει μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας των ορυκτών εντός της χώρας.
«Η χώρα αυτή δεν θα δεχθεί να γίνει η πίσω αυλή κανενός», δήλωσε ο Λούλα στην ομιλία του μετά τη νίκη, στέλνοντας μήνυμα αντίστασης στις πιέσεις της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ, η οποία έχει επιβάλει υψηλότερους δασμούς σε βραζιλιάνικα προϊόντα.
Ωστόσο, η εκλογική έκβαση δεν αναμένεται να επιφέρει ριζική αλλαγή στην πολιτική για τα κρίσιμα ορυκτά, αλλά μάλλον να διατηρήσει την κατεύθυνση που έχει ήδη χαράξει η κυβέρνηση. Αυτό εκτιμά ο Χουάν Ιγνάσιο Γκουσμάν, διευθύνων σύμβουλος της GEM Mining Consulting, επισημαίνοντας ότι η σχετική στρατηγική θεσπίστηκε μόλις τον Σεπτέμβριο και βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο εφαρμογής.
Τα αποθέματα σπάνιων γαιών προσελκύουν διεθνείς επενδυτές
Σύμφωνα με την Αμερικανική Γεωλογική Υπηρεσία (USGS), η Βραζιλία διαθέτει περίπου 21 εκατ. τόνους αποθεμάτων σπάνιων γαιών, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση διεθνώς μετά την Κίνα. Τα συγκεκριμένα μέταλλα είναι απαραίτητα για την παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων, ανεμογεννητριών και αμυντικών τεχνολογιών, γεγονός που καθιστά τη χώρα σημαντικό δυνητικό προμηθευτή για τις δυτικές οικονομίες.
Το ενδιαφέρον των ξένων επενδυτών αποτυπώνεται στις αιτήσεις για την έρευνα κοιτασμάτων. Σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Υπηρεσίας Μεταλλείων της Βραζιλίας έως τον Ιούνιο, εταιρείες ξένης ιδιοκτησίας υπέβαλαν το 42% των συνολικά 2.727 αιτήσεων έρευνας για σπάνιες γαίες. Μεταξύ των βασικών χωρών προέλευσης των επενδυτών βρίσκονται η Αυστραλία, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς.
Πάνω από το 86% των αιτήσεων κατατέθηκε την τελευταία τριετία, γεγονός που καταδεικνύει την ταχεία αύξηση του ενδιαφέροντος για τα βραζιλιάνικα κοιτάσματα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις αναζητούν εναλλακτικές πηγές προμήθειας πέρα από την Κίνα.
Η Serra Verde, η μοναδική εταιρεία που παράγει σήμερα εμπορικά σπάνιες γαίες στη Βραζιλία, εξαγοράστηκε από την USA Rare Earth, στην οποία η αμερικανική κυβέρνηση κατέχει συμμετοχή 10%. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει το αυξανόμενο χρηματοδοτικό ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον για την ανάπτυξη της βραζιλιάνικης παραγωγής.
Περισσότερη επεξεργασία εντός της χώρας
Η κυβέρνηση Λούλα επιδιώκει να συνδέσει στενότερα την εξόρυξη με τις επόμενες βαθμίδες της βιομηχανικής αλυσίδας, δίνοντας έμφαση στον διαχωρισμό, την επεξεργασία και τη διύλιση των ορυκτών εντός της Βραζιλίας.
«Εάν αναπτυχθούν νέα έργα εξόρυξης σπάνιων γαιών, ο ιδανικός στόχος δεν θα πρέπει να είναι μόνο η παραγωγή ακατέργαστων ορυκτών ή συμπυκνωμάτων, αλλά και η πραγματοποίηση εργασιών διύλισης στη Βραζιλία», ανέφερε ο Γκουσμάν στο MINING.COM.
Η στρατηγική για τα κρίσιμα ορυκτά προβλέπει αυξημένο κρατικό έλεγχο σε περιουσιακά στοιχεία στρατηγικής σημασίας. Η εποπτεία μπορεί να αφορά αλλαγές στον εταιρικό έλεγχο, καθώς και διεθνείς συμφωνίες προμήθειας που ενδέχεται να επηρεάζουν την οικονομική ή γεωπολιτική ασφάλεια της χώρας.
Οι νέοι κανόνες θα μπορούσαν να περιπλέξουν εξαγορές και επενδυτικές αποφάσεις, ιδιαίτερα όταν οι συναλλαγές περιλαμβάνουν σημαντική ξένη συμμετοχή.
Ο Βραζιλιάνος δικηγόρος που ειδικεύεται στον μεταλλευτικό κλάδο και εταίρος της Mattos Filho Advogados, Αντριάνο Ντράμοντ Τριντάντε, εκτιμά ότι η βασική ανησυχία των επιχειρήσεων δεν αφορά τόσο την επανεκλογή του Λούλα όσο τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοστεί η νέα πολιτική.
Όπως δήλωσε στο MINING.COM, οι επενδυτές του κλάδου είναι εξοικειωμένοι με τους κρατικούς ελέγχους, υπό την προϋπόθεση ότι αυτοί χαρακτηρίζονται από προβλεψιμότητα, συνέπεια και έγκαιρη διεκπεραίωση.
Η επανεκλογή, σύμφωνα με τον ίδιο, εξασφαλίζει συνέχεια στη διοίκηση που διαπραγματεύτηκε τη σχετική νομοθεσία στο Κογκρέσο, καθιστώντας όμως ακόμη σημαντικότερη την έκδοση σαφών κανονιστικών πράξεων.
Ο Τριντάντε εκτιμά ότι, εφόσον οι τρεις αυτές προϋποθέσεις ενσωματωθούν στους κανόνες και εφαρμοστούν στην πράξη, η νέα θητεία δεν θα πρέπει να έχει αρνητική επίδραση στις επενδύσεις στον μεταλλευτικό τομέα.
Φορολογικά κίνητρα για τη βιομηχανική ανάπτυξη
Η στρατηγική της κυβέρνησης δεν περιορίζεται στην ενίσχυση της κρατικής εποπτείας, αλλά περιλαμβάνει και κίνητρα για την εγκατάσταση μονάδων επεξεργασίας και διύλισης στη χώρα.
Συγκεκριμένα, προβλέπονται φορολογικές πιστώσεις έως 20% για επιλέξιμες δαπάνες επεξεργασίας, μετασχηματισμού και αστικής εξόρυξης, με ετήσιο ανώτατο όριο το 1 δισ. ρεάλ, περίπου 192 εκατ. δολάρια, για την περίοδο 2030–2034. Για την υπαγωγή στα κίνητρα θα απαιτείται κρατική έγκριση.
Το υπουργείο Ορυχείων και Ενέργειας της Βραζιλίας ανέφερε σε γραπτή δήλωσή του στο MINING.COM ότι επιδιώκει να δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες για την εγκατάσταση και επέκταση δραστηριοτήτων εμπλουτισμού, διαχωρισμού, επεξεργασίας, διύλισης και παραγωγής προηγμένων υλικών.
Η πρόκληση για την κυβέρνηση είναι να προσελκύσει επαρκή ξένα κεφάλαια και τεχνογνωσία, χωρίς οι κανονιστικές απαιτήσεις να υπονομεύσουν τη βιωσιμότητα των επενδύσεων.
Η αναλύτρια πολιτικής και ρυθμιστικών υποθέσεων της χιλιανής συμβουλευτικής εταιρείας Plusmining, Αντόνια Γοδόι, εκτιμά ότι η επίδραση της πολιτικής Λούλα στην εμπιστοσύνη των επενδυτών θα είναι μικτή. Από τη μία πλευρά, η μεγαλύτερη κρατική παρέμβαση και η επιδίωξη διατήρησης περισσότερης προστιθέμενης αξίας στη χώρα ενδέχεται να προκαλέσουν επιφυλάξεις, καθώς συνεπάγονται αυστηρότερες απαιτήσεις και διαφορετικό μοντέλο επενδύσεων. Από την άλλη, τα κίνητρα για την εγχώρια βιομηχανική ανάπτυξη δημιουργούν νέες επιχειρηματικές δυνατότητες.
Η ίδια επισήμανε επίσης ότι η δύσκολη σχέση του Λούλα με το Κογκρέσο μπορεί να περιορίσει το περιθώριο προώθησης πιο παρεμβατικών πολιτικών, καθιστώντας αναγκαίες ευρύτερες πολιτικές συμφωνίες.
Η Ουάσιγκτον αναζητά ισορροπία με την Μπραζίλια
Η νίκη του Λούλα διατηρεί τη Βραζιλία και το Μεξικό, τις δύο πολυπληθέστερες χώρες της Λατινικής Αμερικής, υπό κεντροαριστερή ηγεσία, περιπλέκοντας τις προσπάθειες του Ντόναλντ Τραμπ να ενισχύσει την αμερικανική επιρροή στην περιοχή.
Η Βραζιλία, η μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής με ετήσιο ΑΕΠ περίπου 2,6 τρισ. δολαρίων, έχει αντισταθεί στις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον παρά την αύξηση των αμερικανικών δασμών. Η νέα εντολή του Λούλα υποδηλώνει ότι οι διαφωνίες γύρω από το εμπόριο και την εθνική κυριαρχία ενδέχεται να συνεχιστούν.
Η στάση του διαφέρει από εκείνη που υποστήριζε ο Φλάβιο Μπολσονάρου, ο οποίος τάχθηκε υπέρ στενότερων σχέσεων με την κυβέρνηση Τραμπ, μεταξύ άλλων και μέσω στρατηγικής συνεργασίας στα κρίσιμα ορυκτά.
Η Γοδόι θεωρεί ότι η εκλογική έκβαση έχει ευρύτερες γεωπολιτικές συνέπειες, καθώς διατηρεί μια διαφορετική προσέγγιση στη διαχείριση των ορυκτών πόρων απέναντι στην αυξανόμενη σύγκλιση της Ουάσιγκτον με άλλες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής. Κατά την ίδια, οι πρόσφατες εκλογικές νίκες ηγετών που διατηρούν στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ ενισχύουν την τάση για πιο ομοιόμορφη ευθυγράμμιση με την αμερικανική ατζέντα ενεργειακής και ορυκτής ασφάλειας, περιορίζοντας ενδεχομένως τη διαπραγματευτική ευελιξία των χωρών της περιοχής.
Ο Γκουσμάν, πάντως, δεν αναμένει ότι οι πολιτικές διαφορές μεταξύ Λούλα και Τραμπ θα προκαλέσουν σοβαρές αναταράξεις στη συνεργασία για τα κρίσιμα ορυκτά. Όπως σημείωσε, η Βραζιλία αντιμετωπίζεται σήμερα από τις ΗΠΑ ως στρατηγικός εταίρος στον διεθνή ανταγωνισμό για την εξασφάλιση πρώτων υλών.
Αντίστοιχα, ο Τριντάντε εκτιμά ότι τα εμπορικά συμφέροντα θα εξακολουθήσουν να υπερισχύουν των διπλωματικών τριβών. Η ανάγκη της Βραζιλίας για ξένα κεφάλαια περιορίζει, σύμφωνα με τον ίδιο, τη δυνατότητα της κυβέρνησης να επιβάλει πρόσθετους όρους που θα μπορούσαν να αποθαρρύνουν τους επενδυτές.
Χρηματοδότηση, τεχνολογία και μακροχρόνιες συμφωνίες
Η Ουάσιγκτον έχει ήδη δείξει διάθεση να στηρίξει την ανάπτυξη δραστηριοτήτων επεξεργασίας και διύλισης στη Βραζιλία, στο πλαίσιο της προσπάθειας διαφοροποίησης των αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών.
Σύμφωνα με πηγές της αμερικανικής πρεσβείας που μίλησαν στο MINING.COM τον Σεπτέμβριο, Αμερικανοί εκπρόσωποι είχαν εκφράσει την προθυμία τους να υποστηρίξουν την εγχώρια επεξεργασία και διύλιση, αναγνωρίζοντας ότι συμφωνίες που περιορίζονται αποκλειστικά στην εξαγωγή ακατέργαστων πρώτων υλών ενδέχεται να μην ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της Βραζιλίας.
Ο Τριντάντε ανέφερε ότι αμερικανικές κρατικές υπηρεσίες και ιδιώτες επενδυτές εξακολουθούν να αναζητούν ευκαιρίες στη βραζιλιάνικη αγορά, παρά την υιοθέτηση της νέας πολιτικής και την αβεβαιότητα που περιβάλλει τις προεδρικές εκλογές. Όπως σημείωσε, ο μακροπρόθεσμος χαρακτήρας και το υψηλό ρίσκο των επενδύσεων στον μεταλλευτικό κλάδο καθιστούν συχνά τις ανάγκες χρηματοδότησης σημαντικότερες από τις πολιτικές εντάσεις.
Ο Γκουσμάν βλέπει περιθώρια για συμφωνίες που θα συνδυάζουν αμερικανική χρηματοδότηση, μεταφορά τεχνολογίας και μακροχρόνια συμβόλαια προμήθειας ορυκτών με την ανάπτυξη της βραζιλιάνικης βιομηχανίας. Τέτοιες συμφωνίες θα μπορούσαν να στηρίξουν έργα με περιορισμένα περιθώρια κερδοφορίας, υπό την προϋπόθεση ότι η εγχώρια επεξεργασία είναι τεχνικά και εμπορικά βιώσιμη.
Ο ίδιος υπογράμμισε, ωστόσο, ότι η προσέλκυση κεφαλαίων προϋποθέτει σαφέστερο και σταθερότερο κανονιστικό πλαίσιο, ιδίως σε ό,τι αφορά τις αδειοδοτήσεις, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και τις δεσμεύσεις προμήθειας προς τις ΗΠΑ και άλλες χώρες.
Η πολιτική διαδρομή του Λούλα δείχνει ότι η βιομηχανική ανάπτυξη και η εθνική κυριαρχία θα παραμείνουν κεντρικά στοιχεία της νέας θητείας του, η οποία ενδέχεται να είναι και η τελευταία της μακράς πολιτικής του πορείας. Πρώην συνδικαλιστής από τη δεκαετία του 1970, συνέβαλε στην ίδρυση του Εργατικού Κόμματος, κέρδισε την προεδρία το 2002 και επανεξελέγη το 2006. Τον διαδέχθηκε το 2010 η Ντίλμα Ρούσεφ, η οποία εξασφάλισε δεύτερη θητεία το 2014, ενώ ο ίδιος επέστρεψε στην εξουσία το 2022, νικώντας τον Ζαΐρ Μπολσονάρου.
Για τις μεταλλευτικές εταιρείες, το βασικό ζητούμενο είναι πλέον αν η Βραζιλία θα καταφέρει να αξιοποιήσει το γεωλογικό της πλεονέκτημα και να δημιουργήσει ανταγωνιστική βιομηχανία επεξεργασίας, διατηρώντας παράλληλα τις διεθνείς συνεργασίες που απαιτούνται για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξής της. Η προοπτική συνεργασίας με τις ΗΠΑ παραμένει σημαντική, αλλά η έκβασή της θα εξαρτηθεί από την ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια εφοδιασμού, την οικονομική βιωσιμότητα των έργων και την επιδίωξη της Μπραζίλια να αποκομίζει μεγαλύτερο όφελος από τους φυσικούς της πόρους.
www.worldenergynews.gr
