Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί αλλαγές στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών για τη ναυτιλία, επιδιώκοντας να συνδυάσει τους περιφερειακούς κανόνες με ένα παγκόσμιο πλαίσιο στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO). Στόχος είναι να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες για διπλή χρέωση των εκπομπών και να ενισχυθεί η χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης, καθώς παραμένουν οι διαφωνίες για την υιοθέτηση του διεθνούς Πλαισίου Μηδενικών Καθαρών Εκπομπών (Net-Zero Framework - NZF).
Η παγκόσμια ναυτιλία ευθύνεται για περίπου το 3% των ετήσιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ποσοστό αντίστοιχο με εκείνο των οικονομιών της Γερμανίας ή της Ιαπωνίας. Τον Απρίλιο του 2025, οι κυβερνήσεις συμφώνησαν σε ένα σχέδιο για τη μείωση της έντασης άνθρακα των ναυτιλιακών καυσίμων και τη θέσπιση ενός παγκόσμιου μηχανισμού τιμολόγησης των εκπομπών.
Εφόσον εφαρμοζόταν, το NZF θα μπορούσε να αποφέρει 10-15 δισ. δολάρια ετησίως μέσω τελών για τις εκπομπές που υπερβαίνουν τα συμφωνημένα όρια. Τα έσοδα θα χρηματοδοτούσαν καθαρά καύσιμα, πλοία μηδενικών εκπομπών, πράσινα λιμάνια και έργα ανανεώσιμης ενέργειας, με ιδιαίτερη έμφαση στις αναπτυσσόμενες χώρες. Παρά τη σημασία του, το πλαίσιο θεωρείται ανεπαρκές για την επίτευξη των κλιματικών στόχων με τον απαιτούμενο ρυθμό.
Η αποτυχία έγκρισής του τον Οκτώβριο του 2025 προκάλεσε αβεβαιότητα στον ναυτιλιακό κλάδο και περιόρισε τις προοπτικές χρηματοδότησης της μετάβασης στις πιο ευάλωτες χώρες. Κεντρικό επιχείρημα των αντιπάλων του, μεταξύ των οποίων πετρελαιοπαραγωγά κράτη με επικεφαλής τις ΗΠΑ και τη Σαουδική Αραβία, ήταν ότι η συνύπαρξη του παγκόσμιου μηχανισμού με περιφερειακά συστήματα, όπως το ευρωπαϊκό EU ETS, θα οδηγούσε σε διπλή χρέωση των ίδιων εκπομπών.
Ο IMO αναμένεται να επανεξετάσει την υιοθέτηση του NZF τον Δεκέμβριο του 2026, ενώ η ΕΕ επιχειρεί να περιορίσει τις αντιρρήσεις μέσω αναθεώρησης των κανόνων της.
Τρία βασικά σημεία της ευρωπαϊκής πρότασης
Πρώτον, η ΕΕ επιδιώκει να διασφαλίσει ότι δεν θα επιβάλλονται δύο χρεώσεις για τις ίδιες εκπομπές. Εάν θεσπιστεί παγκόσμιος μηχανισμός τιμολόγησης, τα πλοία που εκτελούν διεθνή δρομολόγια δεν θα πληρώνουν διπλά για το ίδιο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Σύμφωνα με ανάλυση της Transport & Environment (T&E), περίπου το 15% των σχετικών εκπομπών καλύπτεται σήμερα και από τα δύο συστήματα. Καθώς το NZF θα γίνεται σταδιακά αυστηρότερο, το EU ETS θα χρειάζεται προσαρμογές, τουλάχιστον έως το 2040.
Δεύτερον, η πρόταση αποσκοπεί στην ευθυγράμμιση των περιφερειακών και διεθνών κανόνων χωρίς υποχώρηση των κλιματικών στόχων. Η ΕΕ καταγράφει τις εκπομπές από όλα τα δρομολόγια προς και από τα λιμάνια της, αλλά επιβάλλει χρέωση μόνο στο 50% αυτών. Μέσω του μηχανισμού «ETS ως υπηρεσία» (ETS as a service), οι εμπορικοί εταίροι της θα μπορούν να εισπράττουν έσοδα από το υπόλοιπο 50%, χρησιμοποιώντας το υφιστάμενο ευρωπαϊκό σύστημα, χωρίς να χρειάζεται να δημιουργήσουν δικό τους μηχανισμό εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών.
Τρίτον, προβλέπεται μεγαλύτερη χρηματοδοτική στήριξη για μια δικαιότερη ενεργειακή μετάβαση. Περίπου 100 εκατ. ευρώ ετησίως αναμένεται να διατίθενται για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας σε μικρά νησιωτικά αναπτυσσόμενα κράτη και λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες. Παράλληλα, οι χώρες που θα συμμετέχουν στο σχήμα «ETS ως υπηρεσία» θα μπορούν να λαμβάνουν επιδοτήσεις για πράσινες επενδύσεις.
Πώς θα λειτουργούσε στην πράξη
Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα πλοίου που το 2030 θα εκτελεί δρομολόγιο από την Τέμα της Γκάνας προς το Αλχεθίρας της Ισπανίας, εκπέμποντας συνολικά 1.080 τόνους ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα. Με βάση το EU ETS, θα χρεωνόταν για το 41% των εκπομπών του, ενώ το NZF θα κάλυπτε έως το 23%. Λόγω των διαφορών στην εμβέλεια των δύο συστημάτων, μόλις το 9% των συνολικών εκπομπών θα υπαγόταν και στα δύο. Αυτό είναι το ποσοστό που θα εξαιρούνταν από τη διπλή χρέωση στο πλαίσιο της αναθεώρησης του ευρωπαϊκού συστήματος.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δώσει μεγαλύτερη σαφήνεια για το πώς το EU ETS θα μπορούσε να συνυπάρξει με ένα παγκόσμιο πλαίσιο και άλλα περιφερειακά μέτρα. Ωστόσο, για να αξιοποιηθούν τα οφέλη αυτής της προσέγγισης, απαιτείται πρώτα διεθνής συμφωνία.
Οι διαπραγματεύσεις παραμένουν δύσκολες, καθώς ορισμένες χώρες επιδιώκουν να αποδυναμώσουν ή να καθυστερήσουν το NZF, προτείνοντας χαμηλότερους στόχους ή εξαιρέσεις και δίνοντας προτεραιότητα σε επιλογές όπως το υγροποιημένο φυσικό αέριο και τα βιοκαύσιμα από καλλιέργειες.
Η υιοθέτηση ενός ισχυρού παγκόσμιου πλαισίου θεωρείται κρίσιμη για τη μείωση της εξάρτησης της ναυτιλίας από τα ορυκτά καύσιμα, την παροχή επενδυτικής βεβαιότητας και την προστασία των φτωχότερων χωρών από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η απουσία συμφωνίας, αντίθετα, θα διατηρούσε τον κλάδο σε καθεστώς αβεβαιότητας, χωρίς να απαλλάσσει τις κυβερνήσεις από τις κλιματικές τους υποχρεώσεις.
www.worldenergynews.gr
