Εκεί όπου το αρχαίο DNA σπάνια διατηρείται, η πρωτεΐνη αντιλόπης που βρέθηκε μαζί με χρωστική ώχρα προσφέρει στοιχεία για τις τεχνικές δεξιότητες και τις πιθανές συμβολικές πρακτικές των πρώιμων ανθρώπων.
Tα χρώματα στους πρώιμους ανθρώπους
Μια επιφάνεια πλούσια σε ώχρα, ηλικίας 60.000 ετών, στη Νότια Αφρική, διατηρεί ακόμη ίχνη πρωτεΐνης αντιλόπης, παρέχοντας μια ένδειξη για το πώς οι πρώιμοι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν αυτή τη φυσική χρωστική ουσία. Η ώχρα είναι ένα φυσικό υλικό, πλούσιο σε σίδηρο, το οποίο μπορεί να αλεστεί σε χρωματιστή σκόνη. Οι ερευνητές εντόπισαν κολλαγόνο τύπου Ι —μια δομική πρωτεΐνη που απαντάται σε ζωικούς ιστούς— από την κοινή αντιλόπη ελάνδη (eland), *Taurotragus oryx*. Το εύρημα αυτό παρέχει μοριακές αποδείξεις ότι υλικά ζωικής προέλευσης συνδέονταν με τη χρήση της ώχρας κατά τη Μέση Λίθινη Εποχή.
Η παρουσία της πρωτεΐνης θα μπορούσε να υποδηλώνει δύο διαφορετικές δραστηριότητες: είτε οι άνθρωποι αναμείγνυαν σκόπιμα υλικά ζωικής προέλευσης με την ώχρα, είτε στο συγκεκριμένο σημείο υπήρχαν δέρματα ελάνδης που είχαν υποστεί επεξεργασία με τη χρωστική αυτή. Τα στοιχεία για οργανικά συστατικά αναμεμειγμένα με ώχρα είναι εξαιρετικά σπάνια, ιδιαίτερα στην Αφρική· επομένως, ο εντοπισμός αυτών των ιχνών προσφέρει έναν τρόπο διερεύνησης υλικών που δεν είναι πλέον ορατά στο αρχαιολογικό αρχείο.
Ταυτοποίηση αρχαίων πρωτεϊνών από αντιλόπη
Η επιφάνεια εντοπίστηκε στο σύμπλεγμα Kilpdrift, έναν αρχαιολογικό χώρο της Μέσης και Ύστερης Λίθινης Εποχής, που βρίσκεται στους παραθαλάσσιους βράχους του Φυσικού Καταφυγίου De Hoop, στη Νότια Αφρική. Μια ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο Kyushu, το Πανεπιστήμιο του Μπέργκεν και το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης εξέτασε δείγματα ιζημάτων από τον χώρο, τα οποία φυλάσσονταν σε αρχείο, αναζητώντας διατηρημένες πρωτεΐνες. Τα ευρήματά τους δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό *Proceedings of the Royal Society B*.
Για να εντοπίσουν αυτά τα ίχνη, οι ερευνητές στράφηκαν στην παλαιοπρωτεομική, την ανάλυση αρχαίων πρωτεϊνών σε μεγάλη κλίμακα. Πρόκειται για έναν αναπτυσσόμενο κλάδο της αρχαιολογίας και της παλαιοντολογίας, ο οποίος εξετάζει πρωτεΐνες που έχουν διατηρηθεί σε υλικά που συλλέγονται από αρχαιολογικούς χώρους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η μέθοδος αυτή επέτρεψε στην ομάδα να αναζητήσει βιολογικά τεκμήρια μέσα στα ιζήματα που ήταν πλούσια σε ώχρα.
Οι ερευνητές εξήγαγαν πρωτεΐνες από τα δείγματα και τις ανέλυσαν χρησιμοποιώντας υγρή χρωματογραφία σε συνδυασμό με φασματομετρία μάζας (LC-MS/MS). Στη συνέχεια, συνέκριναν τα προκύπτοντα θραύσματα πρωτεϊνών με καταχωρίσεις σε μεγάλες βάσεις δεδομένων πρωτεϊνών, καθώς και σε μια ειδικά διαμορφωμένη βάση δεδομένων αναφοράς για το κολλαγόνο, προκειμένου να προσδιορίσουν το ζώο από το οποίο προέρχονταν. Οι συγκρίσεις αυτές υπέδειξαν ότι επρόκειτο για κολλαγόνο από την κοινή έλαντ (είδος αντιλόπης).
Ανασύνθεση της ζωής κατά την Εποχή του Λίθου μέσω των πρωτεϊνών
Η συσχέτιση μεταξύ υλικών που προέρχονται από την έλαντ και ώχρας παρέχει ενδείξεις για τις σύνθετες τεχνικές συμπεριφορές των πρώιμων *Homo sapiens*, οι οποίες ενδέχεται να είχαν και συμβολικό χαρακτήρα. Αν και τα ίχνη αυτά δεν διευκρινίζουν τον ακριβή τρόπο χρήσης των υλικών, ανοίγουν έναν νέο δρόμο για τη μελέτη του ρόλου που διαδραμάτιζαν οι χρωστικές ουσίες και τα υλικά ζωικής προέλευσης στην καθημερινή ζωή των πρώιμων ανθρώπων.
Η επιτυχής ανάκτηση αποδεικνύει, επίσης, ότι είναι δυνατή η ταυτοποίηση αρχαίων πρωτεϊνών σε αρχαιολογικά ιζήματα, ακόμη και σε απαιτητικά αφρικανικά περιβάλλοντα όπου το αρχαίο DNA σπάνια διατηρείται. Συνεπώς, η παλαιοπρωτεομική θα μπορούσε να βοηθήσει τους αρχαιολόγους στη διερεύνηση βιολογικών υλικών, των οποίων τα ορατά κατάλοιπα έχουν πλέον εξαφανιστεί.
www.worldenergynews.gr
