Ποια υλικά χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι για να διατηρήσουν τους νεκρούς και πώς μπορεί η σύνθεσή τους να διερευνηθεί χιλιάδες χρόνια αργότερα; Μια διεπιστημονική ομάδα στο Πανεπιστήμιο Marburg συνδύασε τη σύγχρονη ανάλυση φυσικών προϊόντων με την Αιγυπτιολογία και την ιστορία της φαρμακευτικής για να διερευνήσει αυτά τα ερωτήματα.
Ίχνη αλόης στο κεφάλι μιας μούμιας που χρονολογούνται περίπου 2.700 χρόνια πριν και στη μεσαιωνική ιατρική
Στη μελέτη τους "Νέα μοριακά και ιστορικά στοιχεία για την αρχαία αιγυπτιακή ταρίχευση", που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, συνδυάζουν τις μοριακές αναλύσεις με την εξέταση ιστορικών γραπτών πηγών, αποκαλύπτοντας νέα στοιχεία σχετικά με τη χρήση φυτικών ουσιών στην ταρίχευση. Τα ευρήματα ανοίγουν επίσης νέες δυνατότητες για την έρευνα της ιστορίας των συλλογών.
Η μουμιοποίηση στην αρχαία Αίγυπτο ήταν μια σύνθετη διαδικασία που περιελάμβανε όχι μόνο την εκσπλαχνισμό του σώματος αλλά και τη χρήση διαφόρων φυτικών, ζωικών και ορυκτών υλικών. Προηγούμενες χημικές αναλύσεις είχαν εντοπίσει ρητίνες και πίσσες κωνοφόρων, ρητίνες φιστικιού, φυτικά έλαια, ζωικά λίπη, κερί μέλισσας και άσφαλτο στα μείγματα ταρίχευσης. Είχαν επίσης βρεθεί στοιχεία για επιπλέον εξωτικές φυτικές ρητίνες, όπως το ελέμι ή το νταμάρ.
Παρά τα ευρήματα αυτά, πολλά ερωτήματα παρέμεναν αναπάντητα: Ποια είδη φυτών χρησιμοποιήθηκαν στην πραγματικότητα; Πώς διέφεραν οι συνταγές ταρίχευσης σε διάφορες περιόδους, περιοχές και μέρη του σώματος; Και ποιες από τις ουσίες που περιγράφονται σε αρχαία αιγυπτιακά κείμενα μπορούν να συνδεθούν με συγκεκριμένες φυτικές πρώτες ύλες; Η μελέτη του Marburg ανακάλυψε τώρα προηγουμένως μη ανιχνευμένες ενώσεις φυτικής προέλευσης σε υλικό μούμιας που χρησιμοποιούνταν ως φάρμακο από τα τέλη του Μεσαίωνα.
Η χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα απέδωσε το κρανίο στον όγδοο αιώνα π.Χ. Οι χημικές αναλύσεις αυτού του κρανίου και ενός δεύτερου δείγματος - ενός ιστορικού παρασκευάσματος του φαρμακευτικού φαρμάκου Mumia vera aegyptiaca του 18ου αιώνα, που προέρχεται από το φαρμακείο Löwen στο Όφενμπαχ αμ Μάιν (τώρα στεγάζεται στο Μουσείο Φαρμακευτικής της Χαϊδελβέργης) - αποκάλυψαν ίχνη αρκετών φυτικών ενώσεων που σχετίζονται με την αλόη.
«Αυτό το εύρημα είναι σημαντικό για την έρευνα για δύο λόγους: Μέχρι τώρα, η αλόη δεν είχε αναγνωριστεί ως συστατικό των αρχαίων αιγυπτιακών υλικών ταρίχευσης μέσω μοριακής ανάλυσης. Ταυτόχρονα, η αλόη συνδέθηκε με υλικό μούμιας που χρησιμοποιήθηκε ως φάρμακο στους μεταγενέστερους αιώνες, ιδιαίτερα σε μεσαιωνικά κείμενα», εξηγεί η Δρ. Tanja Pommerening, επικεφαλής του μοναδικού Ινστιτούτου Ιστορίας της Φαρμακευτικής και της Ιατρικής της Γερμανίας στο Πανεπιστήμιο Marburg.
Οι γραπτές πηγές
Είναι σημαντικό να γίνει μια διάκριση εδώ: Ο ιστορικός όρος «αλόη» αναφερόταν σε διάφορα φυτικά υλικά. Εκτός από τα φυτά του γένους Aloe, θα μπορούσε επίσης να υποδηλώνει άγαρξυλο, ιδιαίτερα το ξύλο του γένους Aquilaria, το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως αρωματικό υλικό. Οι αναγνωρισμένες φυτικές ενώσεις υποδεικνύουν προϊόντα που προέρχονται από το γένος Aloe και όχι άγαρξυλο.
Οι ερευνητές επανεξέτασαν, επομένως, τις αρχαίες αιγυπτιακές γραπτές πηγές. Με αυτόν τον τρόπο, ο όρος ꜥnḫ-jm.j ήρθε στο προσκήνιο. Ορισμένες περιγραφές της ουσίας και της χρήσης της υποδηλώνουν ότι μπορεί να αναφέρεται στην αλόη ή σε ένα έκκριμα που προέρχεται από αυτήν. Ωστόσο, δεν έχει ακόμη επιτευχθεί οριστική ταυτοποίηση.
Δεδομένου ότι οι ενώσεις που σχετίζονται με την αλόη ανιχνεύθηκαν μόνο σε δύο από τα 24 αντικείμενα που αναλύθηκαν, δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η αλόη χρησιμοποιήθηκε γενικά στη μουμιοποίηση. Είναι πιθανό τέτοια υλικά να χρησιμοποιήθηκαν μόνο σε συγκεκριμένες πρακτικές ταρίχευσης, ανάλογα, για παράδειγμα, με την περίοδο ή τη διαθεσιμότητα των πρώτων υλών.
Τα μοριακά δακτυλικά αποτυπώματα αποκαλύπτουν πιθανές συνδέσεις μεταξύ μουσειακών αντικειμένων
Μια άλλη ανακάλυψη σχετίζεται με την ιστορία των εξεταζόμενων αντικειμένων. Χρησιμοποιώντας μη στοχευμένη μεταβολομική, οι ερευνητές συνέκριναν τις χημικές συνθέσεις διαφόρων δειγμάτων από το Γερμανικό Φαρμακευτικό Μουσείο στη Χαϊδελβέργη. Υποστηριζόμενοι από υπολογιστικές και αναλυτικές μεθόδους με τη βοήθεια μηχανικής μάθησης, οι ερευνητές μπόρεσαν να σχολιάσουν και να συγκρίνουν χαρακτηριστικά μοριακά πρότυπα.
Αυτό αποκάλυψε εντυπωσιακές ομοιότητες μεταξύ ενός μουμιοποιημένου κεφαλιού και ενός ξεχωριστά καταγεγραμμένου δείγματος σκόνης. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι τα δύο αντικείμενα μπορεί αρχικά να μοιράζονταν μια υλική ή ιστορική σύνδεση, αν και δεν υπάρχει τέτοια συσχέτιση στα σωζόμενα αρχεία της συλλογής.
Επανεκτίμηση ιστορικών φαρμάκων
Οι αναλύσεις αποκάλυψαν σημαντική ποικιλομορφία στη χημική σύσταση των ιστορικών σκευασμάτων, αν και αρκετά από αυτά περιείχαν χαρακτηριστικές ενώσεις παλαιωμένων ρητινών από κωνοφόρα δέντρα. Ορισμένα συστατικά των ρητινών κωνοφόρων έχει αναφερθεί ότι παρουσιάζουν αντιμικροβιακή δράση σε πειραματικές μελέτες.
Ως εκ τούτου, η ερευνητική ομάδα εξέτασε επιπλέον το αντιλοιμώδες προφίλ επιλεγμένων σκευασμάτων. Ένα εκχύλισμα από τη Φαρμακευτική Συλλογή Wigand στο Μάρμπουργκ παρουσίασε μέτρια προστατευτική δράση έναντι της κυτταρικής βλάβης που προκαλείται από τον ιό της γρίπης, σε πειράματα κυτταροκαλλιέργειας. Ωστόσο, η κύρια ένωση που απομονώθηκε, το 7-οξοδεϋδροαβιετικό οξύ, δεν εμφάνισε την ίδια δράση. Συνεπώς, τα συγκεκριμένα συστατικά που ευθύνονται για τη δράση που παρατηρήθηκε στο εκχύλισμα παραμένουν άγνωστα.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα αποτελέσματα δεν παρέχουν ενδείξεις πως το ιστορικό αυτό σκεύασμα ήταν αποτελεσματικό κατά της γρίπης στον άνθρωπο, παρά το γεγονός ότι γραπτές πηγές αναφέρουν τη χρήση του για σοβαρά συμπτώματα κρυολογήματος, όπως πονοκεφάλους, βήχα, πονόλαιμο και ζάλη.
Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν πώς οι ιστορικές πηγές, η φιλολογική ανάλυση κειμένων και οι σύγχρονες μοριακές αναλυτικές μέθοδοι μπορούν να αλληλοσυμπληρώνονται. Τα χημικά ευρήματα προσφέρουν νέα στοιχεία για την επανεξέταση και ερμηνεία αρχαίων κειμένων. Αντιστρόφως, οι ιστορικές περιγραφές βοηθούν στην ένταξη των επιστημονικών μετρήσεων στο κατάλληλο πλαίσιο και στην κατανόηση των πιθανών χρήσεων των υλικών που εξετάζονται.
www.worldenergynews.gr
