Καθώς οι πλημμύρες γίνονται συχνότερες, σφοδρότερες και πιο εκτεταμένες, η επίτευξη της κατάλληλης ανταπόκρισης των πολιτών στις προειδοποιήσεις για πλημμύρες καθίσταται πιο σημαντική από ποτέ. Νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Βερμόντ (University of Vermont) δείχνει ότι ο τρόπος παρουσίασης των πληροφοριών σχετικά με τον κίνδυνο πλημμύρας μπορεί να επηρεάσει δραματικά όχι μόνο το αν οι άνθρωποι θα λάβουν τη σωστή απόφαση, αλλά και το πόσο γρήγορα θα το πράξουν. Τα ευρήματα δημοσιεύονται στο επιστημονικό περιοδικό *Crisis and Risk Communication*.
Οι κίνδυνοι πλημμυράς
Η μελέτη καλύπτει ένα κρίσιμο κενό στην έρευνα σχετικά με την επικοινωνία κινδύνων πλημμύρας. Οι περισσότερες προηγούμενες μελέτες εστίαζαν κυρίως στο κατά πόσον τα προειδοποιητικά μηνύματα ήταν κατανοητά. Ωστόσο, σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης, η απλή κατανόηση δεν αρκεί. Οι άνθρωποι πρέπει επίσης να επεξεργαστούν τις πληροφορίες και να λάβουν προστατευτικά μέτρα άμεσα, ειδικά όταν μια καθυστέρηση μπορεί να αποβεί ζήτημα ζωής ή θανάτου. Η παρούσα έρευνα συγκαταλέγεται στις πρώτες που εξετάζουν συστηματικά τόσο την ακρίβεια όσο και την ταχύτητα της ανταπόκρισης, ως εξίσου σημαντικούς δείκτες της αποτελεσματικότητας της επικοινωνίας.
«Η αποτελεσματική επικοινωνία σε καταστάσεις κρίσης και κινδύνου δεν αφορά μόνο το αν οι άνθρωποι κατανοούν τελικά ένα μήνυμα», δήλωσε ο Scott C. Merrill, ο υπεύθυνος επικοινωνίας της μελέτης. «Αφορά το αν μπορούν να το κατανοήσουν αρκετά γρήγορα ώστε να λάβουν τη σωστή απόφαση, όταν έρχονται αντιμέτωποι με μια φυσική καταστροφή που εξελίσσεται ραγδαία».
Προκειμένου να διερευνήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ανταποκρίνονται σε διαφορετικά προειδοποιητικά μηνύματα για πλημμύρες, ο Merrill και η ερευνητική του ομάδα ανέπτυξαν ένα διαδραστικό «σοβαρό παιχνίδι» (serious game), το οποίο προσομοίωνε μια επερχόμενη καταιγίδα και συνθήκες πλημμύρας. Οι συμμετέχοντες λάμβαναν μηνύματα κινδύνου μέσω ειδοποιήσεων σε εικονικά κινητά τηλέφωνα και έπρεπε να επιλέξουν αν θα εκκένωναν τον χώρο τους ή αν θα προετοιμάζονταν παραμένοντας στο σπίτι. Η μελέτη ανέλυσε τις αντιδράσεις 746 συμμετεχόντων, αξιολογώντας τόσο την ταχύτητα όσο και την ορθότητα των αποφάσεών τους.
Τα ευρήματα ήταν εντυπωσιακά. Τα προειδοποιητικά μηνύματα που περιλάμβαναν χάρτες πλημμυρικής έκτασης (Flood Inundation Maps - FIMs) απέδωσαν σταθερά τα καλύτερα αποτελέσματα, οδηγώντας σε ταχύτερες και ακριβέστερες αποφάσεις σε σύγκριση με τις παραδοσιακές προειδοποιήσεις σε μορφή κειμένου ή τα συνηθισμένα γραφήματα (infographics). Οι συμμετέχοντες ανταποκρίθηκαν πιο αποτελεσματικά σε μηνύματα που απεικόνιζαν οπτικά τα σημεία όπου αναμενόταν να εκδηλωθεί πλημμύρα, επιτρέποντάς τους να συσχετίσουν άμεσα τις πληροφορίες κινδύνου με τη δική τους τοποθεσία.
Τα αποτελέσματα της μελέτης
Συγκριτικά, οι συμμετέχοντες στους οποίους παρουσιάστηκε ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο ενημερωτικό γράφημα (infographic) για τις πλημμύρες, αντέδρασαν πιο αργά —με μέσο χρόνο απόκρισης τα 8,58 δευτερόλεπτα— και ανταποκρίθηκαν κατάλληλα στον κίνδυνο που αντιμετώπιζαν μόλις στο 57,7% των περιπτώσεων.
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης την αξία των καινοτόμων ερευνητικών μεθόδων για τη βελτίωση της δημόσιας ασφάλειας. Η χρήση της μεθοδολογίας των «σοβαρών παιχνιδιών» (serious games) επέτρεψε στους ερευνητές να δημιουργήσουν ρεαλιστικές συνθήκες λήψης αποφάσεων —συμπεριλαμβανομένης της χρονικής πίεσης και των οικονομικών κινήτρων— και να συλλέξουν δεδομένα συμπεριφοράς που θα ήταν δύσκολο ή αδύνατο να αποκτηθούν κατά τη διάρκεια πραγματικών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης λόγω πλημμυρών. Δεδομένου ότι οι ανταμοιβές των συμμετεχόντων εξαρτώνταν τόσο από την ταχύτητα όσο και από την ορθότητα της απόκρισής τους, οι ερευνητές μπόρεσαν να μετρήσουν αποφάσεις που καθοδηγούνταν εν μέρει από τις ενστικτώδεις αντιδράσεις των συμμετεχόντων, αντί να βασίζονται σε δεδομένα που συλλέγονται υπό ήρεμες συνθήκες, όπως μέσω ερευνών ή δηλώσεων προθέσεων.
Αυτή η προσέγγιση, που εστιάζει στη συμπεριφορά, προσφέρει έναν ισχυρό νέο τρόπο αξιολόγησης της επικοινωνίας κινδύνου πριν από την εκδήλωση καταστροφών. Βοηθά τους υπεύθυνους διαχείρισης εκτάκτων αναγκών, τους ειδικούς στην επικοινωνία και τους μετεωρολόγους να εντοπίσουν ποια μηνύματα είναι πιο πιθανό να προστατεύσουν ανθρώπινες ζωές και περιουσίες.
Τα ευρήματα αυτά έρχονται σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς νέες τεχνολογίες πρόβλεψης και χαρτογράφησης πλημμυρών τίθενται σε εφαρμογή σε όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η βελτίωση του σχεδιασμού των προειδοποιητικών μηνυμάτων για πλημμύρες θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά την ικανότητα του κοινού να λαμβάνει έγκαιρες και κατάλληλες αποφάσεις αυτοπροστασίας κατά τη διάρκεια καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.
«Η επικοινωνία του κινδύνου πλημμύρας αξιολογείται συχνά με βάση μόνο την κατανόηση του μηνύματος», δήλωσε ο Merrill. «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι σημασία έχει και η ταχύτητα. Ένα μήνυμα που γίνεται κατανοητό, αλλά απαιτεί πολύ χρόνο για να επεξεργαστεί, ενδέχεται να μην είναι αποτελεσματικό κατά τη διάρκεια μιας κρίσης. Μετρώντας τόσο την ακρίβεια όσο και τον χρόνο απόκρισης, μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τι είναι πραγματικά αποτελεσματικό όταν οι άνθρωποι καλούνται να λάβουν επείγουσες αποφάσεις με σοβαρές συνέπειες».
Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η αποτελεσματική επικοινωνία για τον κίνδυνο πλημμύρας πρέπει να αξιολογείται ως αποτέλεσμα συμπεριφοράς, και όχι απλώς ως αποτέλεσμα επικοινωνιακής διαδικασίας. Εστιάζοντας στο πόσο γρήγορα και με πόση ακρίβεια οι άνθρωποι μετατρέπουν τις προειδοποιήσεις σε δράση, η μελλοντική έρευνα μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία πιο αποτελεσματικών συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και στη βελτίωση της ανθεκτικότητας των κοινοτήτων, σε μια εποχή όπου ο κίνδυνος πλημμυρών αυξάνεται διαρκώς.
www.worldenergynews.gr
