Για τα περισσότερα άτομα στο φάσμα του αυτισμού, οι απρόβλεπτες αλλαγές στην καθημερινότητα μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολες. Μια αλλαγή στο πρόγραμμα, ένας νέος κανόνας ή μια απροσδόκητη κατάσταση απαιτούν γρήγορη προσαρμογή, κάτι που συχνά δημιουργεί άγχος και δυσφορία. Η δυσκολία αυτή είναι γνωστή εδώ και χρόνια, όμως παρέμενε ασαφές τι ακριβώς συμβαίνει στον εγκέφαλο. Μια νέα έρευνα ρίχνει φως σε αυτό το ερώτημα, εξετάζοντας πώς επεξεργαζόμαστε τα λάθη μας.
Σωστό ή λάθος; Το πείραμα των ήχων
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Nottingham Trent στη Βρετανία, το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ και το University College London μελέτησαν αυτιστικούς και μη αυτιστικούς ενήλικες. Οι συμμετέχοντες άκουγαν ζευγάρια ήχων και έπρεπε να κρίνουν ποιος ήταν πιο ψηλός. Αμέσως μετά από κάθε απάντηση, ενημερώνονταν στην οθόνη αν είχαν απαντήσει σωστά ή λάθος. Κάποιες φορές η διαφορά ανάμεσα στους ήχους ήταν εύκολα αντιληπτή, ενώ άλλες ήταν τόσο μικρή που οι συμμετέχοντες ουσιαστικά μάντευαν.
Σε όλη τη διάρκεια του πειράματος, οι ερευνητές κατέγραφαν την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου τους.
Ο εγκέφαλος αντιδρά διαφορετικά στο λάθος
Όταν μαθαίνουμε ότι κάναμε λάθος, ο εγκέφαλος παράγει ένα χαρακτηριστικό σήμα που λειτουργεί σαν «καμπανάκι». Μας ειδοποιεί ότι κάτι δεν πήγε καλά και ότι πρέπει να αλλάξουμε στρατηγική. Στους αυτιστικούς συμμετέχοντες, το σήμα αυτό ήταν σημαντικά πιο αδύναμο. Με άλλα λόγια, η πληροφορία ότι μια απάντηση ήταν λανθασμένη φάνηκε να καταγράφεται από τον εγκέφαλο με μικρότερη ένταση.
Ο ρόλος της βεβαιότητας
Αυτό που μας λέει το περιβάλλον, όμως, δεν είναι το μόνο που μετράει. Σημασία έχει και το πόσο σίγουροι ήμασταν για την επιλογή μας. Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα: αν είμαστε βέβαιοι ότι ξέρουμε τον δρόμο και τελικά χαθούμε, εκπλησσόμαστε και την επόμενη φορά θα ελέγξουμε τον χάρτη. Αν, αντίθετα, από την αρχή διαλέξαμε στην τύχη ανάμεσα σε δύο δρόμους, το λάθος δεν μας ξαφνιάζει ιδιαίτερα και δύσκολα θα αλλάξουμε κάτι στη συμπεριφορά μας. Με άλλα λόγια, ο εγκέφαλος μαθαίνει περισσότερο από τα λάθη που δεν περίμενε.
Στους μη αυτιστικούς συμμετέχοντες, η δυσκολία κάθε δοκιμασίας και η βεβαιότητά τους επηρέαζαν έντονα τόσο την αντίδραση του εγκεφάλου όσο και τις επόμενες επιλογές τους. Για παράδειγμα, μετά από μια εύκολη και επιτυχημένη απάντηση, έτειναν να βασίζονται σε αυτήν στην επόμενη δοκιμασία. Στους αυτιστικούς συμμετέχοντες, αντίθετα, η επίδραση αυτή ήταν πολύ μικρότερη. Οι επιλογές τους επηρεάζονταν λιγότερο από το πόσο εύκολη ήταν η προηγούμενη δοκιμασία ή από το πόσο σίγουροι ένιωθαν.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα
Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο αυτισμός μπορεί να συνδέεται με μειωμένη ευαισθησία σε δύο είδη σημάτων: το εξωτερικό, «έκανες λάθος», και το εσωτερικό, «είμαι σίγουρος για την επιλογή μου». Επειδή η προσαρμογή σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον απαιτεί τη συνεχή σύγκριση αυτών των δύο, η εξασθένησή τους θα μπορούσε να εξηγήσει, τουλάχιστον εν μέρει, γιατί οι αλλαγές είναι πιο απαιτητικές για πολλά αυτιστικά άτομα.
Είναι σημαντικό, ωστόσο, να μη διαβαστεί το εύρημα ως ένα απλό «έλλειμμα». Το ότι κάποιος επηρεάζεται λιγότερο από μια προηγούμενη επιτυχία μπορεί να σημαίνει και ότι αντιμετωπίζει κάθε νέα κατάσταση πιο ανεπηρέαστος. Πρόκειται, με άλλα λόγια, για έναν διαφορετικό τρόπο επεξεργασίας της πληροφορίας.
Στο επόμενο στάδιο της έρευνάς τους, οι επιστήμονες σκοπεύουν να εστιάσουν στον πρόσθιο φλοιό του προσαγωγίου, μια περιοχή στο μπροστινό μέρος του εγκεφάλου που λειτουργεί σαν «ανιχνευτής» των λαθών μας. Αν κατανοήσουμε καλύτερα πώς λειτουργεί η περιοχή αυτή στα αυτιστικά άτομα, ίσως μπορέσουμε να τα στηρίξουμε πιο αποτελεσματικά στις αλλαγές που φέρνει η ζωή, από την αλλαγή σχολείου μέχρι μια νέα δουλειά ή μια καινούργια κοινωνική κατάσταση.
www.worldenergynews.gr
