AD

Νορβηγία: Η υδροηλεκτρική παραγωγή αντιμέτωπη με τους νέους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής

Νορβηγία: Η υδροηλεκτρική παραγωγή αντιμέτωπη με τους νέους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής
Η υδροηλεκτρική ενέργεια εξακολουθεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο καθώς η Ευρώπη απομακρύνεται από τα ορυκτά καύσιμα που επιβαρύνουν το κλίμα και αναπτύσσει περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας - Οι ταμιευτήρες επιτρέπουν την αποθήκευση νερού, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ηλεκτροπαραγωγή όταν μειώνεται η παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά συστήματα, συμβάλλοντας στη διατήρηση της επάρκειας χωρίς την καύση άνθρακα ή φυσικού αερίου

Ο Gunnar Skirbekk θυμάται την ημέρα που έφτασε στην εργασία του, ένα βροχερό πρωινό της 9ης Αυγούστου 2023, όταν τα νερά της πλημμύρας είχαν καλύψει τον υδροηλεκτρικό σταθμό Braskereidfoss, περίπου 140 χιλιόμετρα βόρεια της νορβηγικής πρωτεύουσας, του Όσλο. Τμήμα του φράγματος υποχώρησε.

«Όταν έφτασα το πρωί, το νερό είχε καλύψει τον χώρο στάθμευσης και εισχωρούσε και στους δύο σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλώντας την πλημμύρισή τους», αναφέρει. Οι έντονες βροχοπτώσεις που έφερε η καταιγίδα Hans προκάλεσαν άνοδο της στάθμης των ποταμών, μεταξύ των οποίων και του Glomma, του μεγαλύτερου και μακρύτερου ποταμού της Νορβηγίας, ο οποίος διασχίζει το μικρό χωριό Braskereidfoss.

Η πλημμύρα προκάλεσε διακοπές ηλεκτροδότησης και έθεσε εκτός λειτουργίας τις τουρμπίνες του σταθμού κατά τις πρωινές ώρες. Οι θυροφράγματα και το κτίριο ελέγχου της υδροηλεκτρικής εγκατάστασης ισχύος 40 MW, η οποία λειτουργεί με τη φυσική ροή του ποταμού, είχαν βυθιστεί κάτω από το νερό, με αποτέλεσμα το προσωπικό του Skirbekk να μην μπορεί να τα χειριστεί χειροκίνητα. Τα νερά υπερχείλισαν το χωμάτινο φράγμα, διαβρώνοντας το υλικό κατασκευής του μέχρι να προκληθεί ρήγμα. Κατοικίες κοντά στον σταθμό εκκενώθηκαν, ενώ τμήματα του φράγματος και μια γέφυρα που χρησιμοποιούνταν για την καθημερινή οδική κυκλοφορία κατέρρευσαν.

Η Νορβηγία δέχεται γενικά μεγάλες ποσότητες βροχοπτώσεων κάθε χρόνο, με τη βροχή και το χιόνι να τροφοδοτούν τις πολυάριθμες λίμνες, τους ποταμούς και τους ταμιευτήρες της. Η υδροηλεκτρική ενέργεια, η ιστορία της οποίας στη χώρα ξεκινά από τη δεκαετία του 1880, αντιπροσωπεύει σχεδόν το 90% της συνολικής ηλεκτροπαραγωγής της σκανδιναβικής χώρας. Σε ένα έτος με φυσιολογικά επίπεδα βροχοπτώσεων, η παραγωγή μπορεί να φτάσει περίπου τις 140 TWh, ποσότητα που επαρκεί για την κάλυψη της εγχώριας ζήτησης, ενώ παράλληλα προσφέρει μια ευέλικτη πηγή ενέργειας, στην οποία μπορούν να καταφεύγουν οι γειτονικές χώρες όταν αντιμετωπίζουν ελλείψεις στην προσφορά.

Η υδροηλεκτρική ενέργεια εξακολουθεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο καθώς η Ευρώπη απομακρύνεται από τα ορυκτά καύσιμα που επιβαρύνουν το κλίμα και αναπτύσσει περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Οι ταμιευτήρες επιτρέπουν την αποθήκευση νερού, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ηλεκτροπαραγωγή όταν μειώνεται η παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά συστήματα, συμβάλλοντας στη διατήρηση της επάρκειας χωρίς την καύση άνθρακα ή φυσικού αερίου.

Ωστόσο, το περιστατικό στο Braskereidfoss αναδεικνύει τις επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει η κλιματική αλλαγή στον μεγαλύτερο υδροηλεκτρικό στόλο της Ευρώπης, εφόσον, όπως εκτιμούν ορισμένοι μετεωρολόγοι και επιστήμονες του κλίματος, τα επόμενα χρόνια συνοδευτεί από εντονότερες καταιγίδες, πλημμύρες ή και περιόδους ξηρασίας.

«Εδώ και αρκετά χρόνια παρατηρούμε αυξανόμενες ποσότητες βροχοπτώσεων στη Νορβηγία. Πιστεύουμε ότι αυτή η τάση θα συνεχιστεί έως το τέλος του αιώνα εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής», δηλώνει ο Asgeir Sorteberg, καθηγητής Μετεωρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέργκεν και στο Κέντρο Κλιματικής Έρευνας Bjerknes.

Οι μεταβαλλόμενοι κίνδυνοι της κλιματικής αλλαγής

Η νορβηγική υπηρεσία ενέργειας NVE ανέφερε σε έκθεσή της το 2019 ότι η κλιματική αλλαγή και μόνο θα μπορούσε να αυξήσει την ετήσια παραγωγή των περισσότερων από 1.600 υδροηλεκτρικών σταθμών της χώρας κατά 8 TWh έως το τέλος του αιώνα, δηλαδή κατά περίπου 6% σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα.

«Εξακολουθούμε να θεωρούμε ότι η κλιματική αλλαγή θα οδηγήσει σε περισσότερες βροχοπτώσεις, αλλά είναι δύσκολο να εκτιμήσουμε πόσο από αυτό θα μεταφραστεί σε υψηλότερη παραγωγή», αναφέρει η Hege Hisdal, επικεφαλής του τομέα υδρολογίας της NVE. Όπως επισημαίνει, οι αυξημένες βροχοπτώσεις θα μπορούσαν επίσης να προκαλέσουν απώλειες στην ηλεκτροπαραγωγή εξαιτίας πλημμυρών.

Οι υδροηλεκτρικοί ταμιευτήρες είναι, ωστόσο, ευάλωτοι και στην ξηρασία. Η Δυτική Ευρώπη κατέγραψε το θερμότερο καλοκαίρι που έχει σημειωθεί ποτέ, ξεπερνώντας το προηγούμενο ρεκόρ του 2003, εν μέσω κυμάτων καύσωνα χωρίς προηγούμενο. Μέχρι τον Σεπτέμβριο, τα επίπεδα των ταμιευτήρων στη ζώνη NO2 της νότιας Νορβηγίας είχαν υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο για την εποχή, εξαιτίας της παρατεταμένης ξηρασίας, προκαλώντας απότομες αυξήσεις στις τοπικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο Asgeir Sorteberg από το Πανεπιστήμιο του Μπέργκεν εκτιμά ότι η νορβηγική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είναι πιθανό να αντιμετωπίσει περισσότερες πλημμύρες εξαιτίας ακραίων βροχοπτώσεων, όπως εκείνες που προκάλεσε η καταιγίδα Hans, και λιγότερες πλημμύρες λόγω της εποχικής τήξης του χιονιού. Η άνοδος της θερμοκρασίας θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε μικρότερους χειμώνες, την περίοδο κατά την οποία η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκεται συνήθως στα υψηλότερα επίπεδα και προκαλεί υποχώρηση των αποθεμάτων νερού στους ταμιευτήρες.

Υπό κανονικές συνθήκες, η πληρότητα των υδροηλεκτρικών ταμιευτήρων κορυφώνεται περίπου στο 82% στα τέλη Οκτωβρίου, προτού υποχωρήσει λίγο πάνω από το 30% στα τέλη Μαρτίου ή στις αρχές Απριλίου. Ωστόσο, τα επίπεδα παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά. Ενδεικτικά, το φθινόπωρο της φετινής χρονιάς η πληρότητα έφτασε μόλις στο 70%, εξαιτίας ενός ασυνήθιστα ξηρού χειμώνα που ακολουθήθηκε από ένα θερμό και άνυδρο καλοκαίρι.

Στο μέλλον, σύμφωνα με την NVE, η Νορβηγία ενδέχεται να αντιμετωπίσει αυξημένη εξάτμιση από τους υδροηλεκτρικούς ταμιευτήρες και τους ποταμούς λόγω των υψηλών θερμοκρασιών. Αυτό θα μπορούσε να δυσκολέψει εκ νέου την αναπλήρωση των αποθεμάτων νερού κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου, εάν δεν σημειωθούν σημαντικές βροχοπτώσεις.

«Τα επόμενα χρόνια θα πρέπει να συνηθίσουμε να μπαίνουμε στον χειμώνα με μικρότερα αποθέματα ασφαλείας στους ταμιευτήρες σε σχέση με αυτά που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα», δήλωσε σε συνέδριο τον Οκτώβριο ο επικεφαλής της NVE, Kjetil Lundt. Ο ίδιος εκτιμά ότι το μέλλον θα χαρακτηρίζεται από ηπιότερους χειμώνες, αλλά και από ένα πιο διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα, με αυξημένη παραγωγή αιολικής ενέργειας στη Νορβηγία και τις γειτονικές χώρες.

Προετοιμασία για μεγαλύτερη μεταβλητότητα

Οι ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας έχουν παρουσιάσει σημαντικές διακυμάνσεις τα τελευταία χρόνια, από τη μείωση της ζήτησης που προκάλεσε η πανδημία Covid-19 έως τις εκρηκτικές αυξήσεις των τιμών μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 και τον πόλεμο των ΗΠΑ με το Ιράν φέτος.

Η απότομη αύξηση της διαλείπουσας παραγωγής από αιολικά και φωτοβολταϊκά συστήματα στη βόρεια Ευρώπη έχει επίσης ενισχύσει τη μεταβλητότητα των τιμών, μετατοπίζοντας μεγαλύτερο μέρος της εμπορικής δραστηριότητας στις ενδοημερήσιες αγορές και στις αγορές εξισορρόπησης, αντί των προθεσμιακών συμβολαίων.

Σύμφωνα με τη μεγαλύτερη εταιρεία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της Νορβηγίας, η εξέλιξη αυτή θα απαιτήσει μεγαλύτερη ευελιξία στην προσφορά. Η κρατική Statkraft σχεδιάζει να επενδύσει περίπου 7,6 δισ. ευρώ σε υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις στη Νορβηγία, με το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαίων να κατευθύνεται στην αναβάθμιση υφιστάμενων σταθμών, ώστε να αυξηθούν η αποδοτικότητα και η ευελιξία τους, αναφέρει ο εκπρόσωπος της εταιρείας Geir Fuglseth.

Αντίστοιχη στρατηγική ακολουθεί και η Å Energi, ένας ακόμη μεγάλος παραγωγός ηλεκτρικής ενέργειας, ο οποίος σχεδιάζει να αυξήσει την ισχύ υφιστάμενων μονάδων, εξετάζοντας παράλληλα έργα αντλησιοταμίευσης για τη βελτίωση της ευελιξίας του συστήματος, σύμφωνα με τον επικεφαλής ηλεκτροπαραγωγής της εταιρείας, Jan Erik Eldor.

«Βλέπουμε ότι η μεταβλητότητα των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται σημαντικά… Αυτό θα δημιουργήσει προκλήσεις σε ό,τι αφορά την εξισορρόπηση του συστήματος, ενώ η αγορά στέλνει το μήνυμα ότι απαιτείται μεγαλύτερη ισχύς, μέσω των πιο ευμετάβλητων τιμών», αναφέρει. «Μπορούμε να συμβάλουμε στη μεγαλύτερη σταθερότητα μέσω της ευέλικτης υδροηλεκτρικής παραγωγής μας».

Αναβάθμιση του σταθμού Braskereidfoss

Η Hafslund, ιδιοκτήτρια του υδροηλεκτρικού σταθμού Braskereidfoss, θα διαθέσει περίπου 3,6 δισ. ευρώ για τη συντήρηση και την αναβάθμιση του υδροηλεκτρικού της στόλου τα επόμενα χρόνια, δηλώνει η επικεφαλής παραγωγής της εταιρείας Kristin Lian.

«Καθώς πλέον αντιμετωπίζουμε μεγαλύτερες περιόδους πλημμυρών και ξηρασίας, η σημασία των ταμιευτήρων και της ευέλικτης υδροηλεκτρικής παραγωγής γίνεται ακόμη μεγαλύτερη», σημειώνει. Προσθέτει ότι ο όμιλος συμμετέχει επίσης σε πιλοτικά έργα, στα οποία έχει επενδύσει σε συστήματα μπαταριών δίπλα σε υδροηλεκτρικούς σταθμούς φυσικής ροής, με στόχο την παροχή ταχέων εφεδρειών στην αγορά όταν απαιτείται.

Η Lian εκτιμά ότι τα περιθώρια αύξησης της υδροηλεκτρικής παραγωγής είναι περιορισμένα, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των οικονομικά αξιοποιήσιμων υδατικών πόρων της Νορβηγίας έχει ήδη αναπτυχθεί, ενώ οι υπόλοιποι προστατεύονται για περιβαλλοντικούς λόγους.

«Μπορούμε, ωστόσο, να καταστήσουμε πιο αποδοτικούς τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής που λειτουργούμε. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα ανάπτυξης ορισμένων υδροηλεκτρικών έργων σε προστατευόμενες υδάτινες περιοχές, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος πλημμυρών. Ωστόσο, μια τέτοια πρωτοβουλία θα πρέπει να προέλθει από τους δήμους που αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο πλημμυρών», αναφέρει.

Μετά την καταστροφή του 2023 στο Braskereidfoss, η εταιρεία χρειάστηκε 999 ημέρες για να αποκαταστήσει τη λειτουργία της μίας από τις δύο κατεστραμμένες τουρμπίνες. Η δεύτερη αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία έως τα μέσα Απριλίου του 2028, αυξάνοντας την ετήσια παραγωγή του σταθμού στις 170 GWh.

«Έχουμε εφαρμόσει αρκετά μέτρα, ώστε να διασφαλίσουμε ότι κάτι τέτοιο δεν θα συμβεί ξανά», δηλώνει ο Gunnar Skirbekk, συντονιστής έργου στον υδροηλεκτρικό σταθμό. Όπως εξηγεί, έχουν γίνει αλλαγές στα θυροφράγματα, ενώ το κτίριο ελέγχου έχει ανυψωθεί για να αποτραπεί η μελλοντική πλημμύρισή του. Παράλληλα, τα θυροφράγματα μπορούν πλέον να ανοίξουν ακόμη και σε περίπτωση πλήρους διακοπής της ηλεκτροδότησης.

Κοιτάζοντας το σημείο όπου τα νερά είχαν κατακλύσει τον υδροηλεκτρικό σταθμό πριν από περισσότερα από τρία χρόνια, ο Skirbekk προσθέτει: «Πιστεύω ότι αυτό δεν θα ξανασυμβεί ποτέ».

www.worldenergynews.gr

Ρoή Ειδήσεων

Δείτε επίσης