Οι πόλεμοι στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή δεν περιορίζονται πλέον εύκολα στα σύνορα των εμπλεκόμενων κρατών - Παράλληλα, η Κίνα, η Ρωσία, το Ιράν και η Βόρεια Κορέα δοκιμάζουν τις αντοχές της αμερικανικής δέσμευσης, εδώ και οκτώ δεκαετίες, στην προάσπιση των συμφερόντων της Ουάσιγκτον και των συμμάχων της
Όταν μια ιστορικός όπως η Μάργκαρετ ΜακΜίλαν, συγγραφέας των βιβλίων «Παρίσι 1919» και «Ο πόλεμος που έβαλε τέλος στην ειρήνη», προειδοποιεί με τόσο έντονο τρόπο για την επιταχυνόμενη αποσταθεροποίηση του διεθνούς συστήματος, η προειδοποίηση δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Η 82χρονη ιστορικός έχει μελετήσει σε βάθος τα λάθη και τις αποτυχίες που οδήγησαν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και την αδυναμία δημιουργίας μιας διεθνούς τάξης ικανής να αποτρέψει έναν δεύτερο.
«Όταν πλησιάζει μια καταιγίδα, υπάρχουν πάντα σημάδια», έγραψε στους New York Times. Όπως πριν από μια μεγάλη καταιγίδα μπορεί ξαφνικά να πέσει ο άνεμος, η θάλασσα να τραβηχτεί ασυνήθιστα προς τα πίσω και τα σύννεφα να αρχίσουν να διασχίζουν τον ουρανό, έτσι και οι μεγάλες γεωπολιτικές ανατροπές προαναγγέλλονται από ενδείξεις που συχνά περνούν απαρατήρητες.
Η ΜακΜίλαν χρησιμοποιεί ως μεταφορά το μυθιστόρημα «Η πανούκλα» του Αλμπέρ Καμύ. Στο έργο, νεκροί αρουραίοι εμφανίζονται στους δρόμους της Οράν στην Αλγερία, ενώ στη συνέχεια οι κάτοικοι αρχίζουν να αρρωσταίνουν. Παρά τις προειδοποιητικές ενδείξεις, οι περισσότεροι κάτοικοι επιλέγουν να τις αγνοήσουν, μέχρις ότου οι συνέπειες γίνουν αδύνατο να κρυφτούν.
Σύμφωνα με τη ΜακΜίλαν, σήμερα «νεκρά ποντίκια» βρίσκονται παντού. Η άνοδος της θερμοκρασίας του πλανήτη, τα ιστορικά υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους στις ανεπτυγμένες οικονομίες και η ταχύτατη, σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξανόμενων κινδύνων. Η ίδια προειδοποιεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επηρεάσει δραστικά την απασχόληση και την ασφάλεια και, σύμφωνα με τα πιο δυσοίωνα σενάρια, ακόμη και την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη.
Την ίδια στιγμή, οι αναθεωρητικές δυνάμεις αμφισβητούν κανόνες και διεθνείς νόρμες, οι κοινωνίες εμφανίζονται περισσότερο οργισμένες και ευμετάβλητες, ενώ η παραδοσιακή διπλωματία υποχωρεί μπροστά σε μια πιο επιθετική και θεαματική πολιτική επικοινωνία.
Οι πόλεμοι διευρύνονται και η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τους συσχετισμούς
Η εικόνα αυτή έγινε ακόμη πιο έντονη μετά τις πρόσφατες εργασίες της 81ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη και τη συνάντηση κορυφής μεταξύ του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ.
Οι πόλεμοι στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή δεν περιορίζονται πλέον εύκολα στα σύνορα των εμπλεκόμενων κρατών. Παράλληλα, η Κίνα, η Ρωσία, το Ιράν και η Βόρεια Κορέα δοκιμάζουν τις αντοχές της αμερικανικής δέσμευσης, εδώ και οκτώ δεκαετίες, στην προάσπιση των συμφερόντων της Ουάσιγκτον και των συμμάχων της.
Παράλληλα, ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα εποχή τεχνολογικής ισχύος, με την τεχνητή νοημοσύνη να ενισχύει τόσο τις δημιουργικές όσο και τις καταστροφικές δυνατότητες των ανθρώπων. Ωστόσο, παρά την ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η τεχνολογία, δεν έχει ακόμη δημιουργηθεί μια σοβαρή διεθνής προσπάθεια για τη θέσπιση κοινών κανόνων και ασφαλιστικών δικλίδων.
Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ εξακολουθεί να προσφέρει ένα απαραίτητο φόρουμ διαλόγου μεταξύ αντιπάλων και συμμάχων. Ωστόσο, η δυνατότητα των ηγετών να συζητούν τους κινδύνους δεν συνοδεύεται μέχρι στιγμής από αντίστοιχη ικανότητα διαμόρφωσης μιας συνεκτικής στρατηγικής για τον τερματισμό των πολέμων στην Ουκρανία και γύρω από το Ιράν ή για τη διαχείριση τεχνολογιών των οποίων οι συνέπειες ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα.
Τραμπ και Σι: Συμφωνίες, αλλά όχι λύσεις στα μεγάλα μέτωπα
Η συνάντηση Τραμπ – Σι απέφερε πιο συγκεκριμένα αποτελέσματα, αλλά σε σαφώς περιορισμένο πεδίο. Οι δύο ηγέτες συμφώνησαν σε βελτιώσεις για τους δασμούς σε ορισμένα προϊόντα, στην ενίσχυση των εμπορικών και επενδυτικών διαύλων και στη βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ των δύο κυβερνήσεων για περιστατικά που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη.
Πρόκειται για πρακτικές συμφωνίες, ωστόσο τα βαθύτερα ζητήματα που χωρίζουν Ουάσιγκτον και Πεκίνο παραμένουν. Το ζήτημα της Ταϊβάν εξακολουθεί να βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης, ενώ περιορισμένη παραμένει και η ουσιαστική συνεργασία των δύο πλευρών γύρω από τις κρίσεις στην Ουκρανία και το Ιράν.
Η δυνατότητα των δύο ηγετών να διαχειρίζονται τον διμερή διάλογο έχει πλέον αποδειχθεί, ενώ έχουν προγραμματιστεί δύο ακόμη συναντήσεις τους μέσα στη χρονιά. Το ζητούμενο είναι αν μπορούν να αξιοποιήσουν αυτή την επικοινωνία για ζητήματα που επηρεάζουν το ευρύτερο διεθνές σύστημα.
Όπως σημειώνει ο Economist, οι δύο ηγέτες διαθέτουν ασυνήθιστα μεγάλη επιρροή στα πολιτικά συστήματά τους και θα μπορούσαν να θέσουν συγκεκριμένους στόχους για την αντιμετώπιση διεθνών κρίσεων. Οι πόλεμοι στο Ιράν, το Σουδάν και την Ουκρανία συνεχίζουν να προκαλούν ανθρώπινες απώλειες και αναταράξεις στις αγορές ενέργειας και τροφίμων, ενώ παράλληλα αυξάνονται οι αναφορές για αυτόνομα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που λειτουργούν πέρα από τα αρχικά όρια που έχουν θέσει οι δημιουργοί τους.
Η διάβρωση της μεταπολεμικής τάξης
Κατά την άποψη της ΜακΜίλαν, η Κίνα θεωρεί ότι μπορεί να επωφεληθεί από την παρατεταμένη αδυναμία των ΗΠΑ, από την αποδυνάμωση του δολαρίου και των αμερικανικών συμμαχιών και από τη στρατιωτική εμπλοκή της Ουάσιγκτον σε συγκρούσεις που απορροφούν πόρους.
Την ίδια στιγμή, η αμερικανική πολιτική επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στις εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις, στις ενδιάμεσες εκλογές και στον επόμενο προεδρικό κύκλο, ενώ τα ζητήματα της διεθνούς τάξης και των σχέσεων με τους συμμάχους αντιμετωπίζονται συχνά ως πεδίο ειδικών της εξωτερικής πολιτικής.
Η ιστορικός υποστηρίζει ότι η μεταπολεμική διεθνής τάξη άρχισε να αποδυναμώνεται όταν τα κράτη που την δημιούργησαν έγιναν υπερβολικά άνετα με τα κεκτημένα και άρχισαν να ανέχονται ή ακόμη και να αποδέχονται συμπεριφορές που υπονόμευαν τους κανόνες της.
Η απάντηση, κατά τη ΜακΜίλαν, δεν μπορεί να είναι απλώς η επιστροφή στο παρελθόν. Απαιτείται μια νέα, επίπονη διαδικασία οικοδόμησης ενός διαφορετικού διεθνούς συστήματος.
Η ιστορία προσφέρει ένα προηγούμενο. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες πρωταγωνίστησαν στην προσπάθεια δημιουργίας νέων θεσμών και κανόνων πάνω στα ερείπια της προηγούμενης διεθνούς τάξης. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Ντιν Άτσεσον είχε περιγράψει αυτή την αποστολή ως την προσπάθεια «να δημιουργηθεί ένας κόσμος μέσα από το χάος».
www.worldenergynews.gr
