Η θεσμική συγκρότηση της τετραμερούς ενεργειακής συνεργασίας Ελλάδας, Βουλγαρίας, Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας και ο συντονισμός των επενδύσεων σε υποδομές φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού αποτελούν το βασικό αντικείμενο της σημερινής επίσκεψης του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου στη Σερβία. Με τη συμμετοχή του ΔΕΣΦΑ, του ΑΔΜΗΕ και των αντίστοιχων διαχειριστών των άλλων τριών χωρών, επιδιώκεται η διαμόρφωση ενός σταθερού μηχανισμού προώθησης των διασυνοριακών έργων, με συνέχεια πέραν των εκάστοτε κυβερνητικών μεταβολών.
Σημειώνεται ότι οι εκλογές στη Σερβία έχουν προγραμματιστεί για τις 25 Οκτωβρίου, ενώ η Σερβία επέκτεινε τη συμφωνία με την Gazprom μέχρι το τέλος του 2026.
Για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου, στα Δυτικά Βαλκάνια, ο ρόλος της Σερβίας είναι κομβικός.
Ταυτόχρονα, η σερβική στρατηγική εστιάζει στη διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων εφοδιασμού, με παράλληλη διατήρηση της πρόσβασης σε ανταγωνιστικές προμήθειες φυσικού αερίου. Στο πλαίσιο αυτό, η Srbijagas έχει δεσμεύσει δυναμικότητα στον τερματικό LNG της Αλεξανδρούπολης που αντιστοιχεί σε 300 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως επί δεκαετία, ενώ προωθείται η διασύνδεση Σερβίας–Βόρειας Μακεδονίας, ως πρόσθετη νότια πύλη πρόσβασης στις ελληνικές υποδομές.
Η δέσμευση δυναμικότητας στον τερματικό συνιστά εξασφάλιση υπηρεσιών υποδοχής και επαναεριοποίησης και δεν τεκμηριώνει αυτοτελώς σύμβαση προμήθειας αντίστοιχων ποσοτήτων LNG, αφού σταθερά η στρατηγική της Σερβίας είναι να εξασφαλίσει περισσότερες πηγές και διαδρομές προμήθειας, διατηρώντας παράλληλα πρόσβαση στο φθηνότερο διαθέσιμο αέριο.
Για την ελληνική πλευρά, η διεύρυνση της περιφερειακής συνδεσιμότητας υπηρετεί την ενίσχυση του ρόλου της χώρας ως πύλης εισόδου και διαμετακόμισης φυσικού αερίου. Για τη Σερβία, η ανάπτυξη εναλλακτικών οδεύσεων διευρύνει το διαθέσιμο χαρτοφυλάκιο επιλογών εφοδιασμού και ενισχύει τη διαπραγματευτική της θέση. Η σύγκλιση των δύο επιδιώξεων προϋποθέτει συντονισμένη ανάπτυξη των εθνικών συστημάτων και επαρκή μεταφορική δυναμικότητα στα διασυνοριακά σημεία.
Δυτική επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου
Η σημερινή σύσκεψη αποτελεί συνέχεια της διεύρυνσης του Μνημονίου Συνεργασίας του Κάθετου Διαδρόμου, που υπογράφηκε στις 4 Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του Southeast Europe Energy Forum. Με την προσχώρηση της NOMAGAS και της Transportgas Serbia, η πρωτοβουλία περιλαμβάνει πλέον διαχειριστές από εννέα χώρες και αποκτά πρόσθετο άξονα ανάπτυξης προς τα Δυτικά Βαλκάνια.
Η επέκταση μεταβάλλει τη γεωγραφία του σχεδιασμού, προσθέτοντας στη διαδρομή μέσω Βουλγαρίας και Ρουμανίας την προοπτική μεταφοράς αερίου από την Ελλάδα μέσω Βόρειας Μακεδονίας προς τη Σερβία. Επιδίωξη είναι η συγκρότηση ενός περισσότερο διασυνδεδεμένου περιφερειακού συστήματος, με δυνατότητες εναλλακτικής δρομολόγησης και αμφίδρομων ροών.
Το μνημόνιο προβλέπει βελτιστοποίηση της αξιοποίησης των υφιστάμενων υποδομών, συντονισμό της ανάπτυξης των συστημάτων μεταφοράς, προσδιορισμό των πρόσθετων επενδυτικών αναγκών και αύξηση της διασυνοριακής δυναμικότητας. Η συνεργασία εκτείνεται στο τεχνικό, ρυθμιστικό και εμπορικό επίπεδο, καθώς η φυσική διασύνδεση πρέπει να συνοδεύεται από όρους πρόσβασης και μεταφοράς που επιτρέπουν την ανταγωνιστική τροφοδοσία των επιμέρους αγορών.
Κρίσιμος κρίκος της δυτικής επέκτασης είναι η διασύνδεση Σερβίας–Βόρειας Μακεδονίας, προβλεπόμενης δυναμικότητας περίπου 1,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως. Ο στόχος παραμένει η ολοκλήρωση έως το τέλος του 2027 και η έναρξη λειτουργίας στις αρχές του 2028. Η ενεργοποίηση της συνολικής διαδρομής προϋποθέτει επίσης την ολοκλήρωση της διασύνδεσης Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας.
Η νέα όδευση θα λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την υφιστάμενη σύνδεση Σερβίας–Βουλγαρίας, μέσω της οποίας υπάρχει ήδη δυνατότητα πρόσβασης σε αέριο που εισέρχεται από την Ελλάδα. Η πρόσθετη διασύνδεση ενισχύει την ευελιξία του εφοδιασμού, χωρίς η ονομαστική δυναμικότητα των έργων να προδικάζει τις ποσότητες που θα διακινηθούν εμπορικά.
Παράλληλος σχεδιασμός για τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις
Η τετραμερής συνεργασία περιλαμβάνει και την ενίσχυση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων, με στόχο την αύξηση της δυνατότητας διασυνοριακών ανταλλαγών και τον περιορισμό των υφιστάμενων περιορισμών μεταφοράς. Για τον λόγο αυτό προβλέπεται και συνάντηση των διαχειριστών των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας.
Η ανάπτυξη των δικτύων συνδέεται με τη σταδιακή ενσωμάτωση των αγορών των Δυτικών Βαλκανίων στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού. Η Σερβία έχει ενσωματώσει στο εθνικό της δίκαιο το Electricity Integration Package, ενώ η Βόρεια Μακεδονία βρίσκεται στο στάδιο επαλήθευσης που προηγείται της σύζευξης της αγοράς της με την ΕΕ.
Στον στρατηγικό σχεδιασμό του ΑΔΜΗΕ για την περίοδο 2026–2029, η ενίσχυση των διασυνδέσεων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη αποτελεί βασική προϋπόθεση για μεγαλύτερες ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας, ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού και αποτελεσματικότερη ενσωμάτωση της παραγωγής από ΑΠΕ.
Η θεσμοθέτηση ενός σταθερού πλαισίου τετραμερούς συνεργασίας αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα υπό τις συνθήκες πολιτικής αβεβαιότητας στη Σερβία. Τα έργα έχουν πολυετή ορίζοντα ωρίμανσης και υλοποίησης και απαιτούν διαρκή συντονισμό κυβερνήσεων και διαχειριστών. Η διατήρηση των τεχνικών και διακρατικών δεσμεύσεων πέραν του εκάστοτε πολιτικού κύκλου αποτελεί προϋπόθεση για την υλοποίηση του σχεδιασμού.
www.worldenergynews.gr
