Ένα στρώμα παγωμένου θαλασσινού νερού καλύπτει τον Αρκτικό Ωκεανό. Αυτός ο θαλάσσιος πάγος αυξάνεται κατά τη διάρκεια του μακρού πολικού χειμώνα, φτάνοντας συνήθως στη μέγιστη έκτασή του τον Μάρτιο, και στη συνέχεια λιώνει κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, φτάνοντας στο ετήσιο ελάχιστό του τον Σεπτέμβριο. Πρόκειται για μια φυσική διακύμανση που διαρκεί εδώ και χιλιετίες. Ωστόσο, τα δορυφορικά δεδομένα δείχνουν ότι ο πάγος καλύπτει πλέον μικρότερη έκταση του Αρκτικού Ωκεανού —τόσο κατά τη μέγιστη όσο και κατά την ελάχιστη ετήσια έκτασή του— σε σύγκριση με μερικές δεκαετίες πριν.
Oι αλλαγές στον πάγο
Το 2026, ο θαλάσσιος πάγος έφτασε στη μικρότερη ετήσια έκτασή του στις 12 Σεπτεμβρίου, καλύπτοντας εκτιμώμενη έκταση 4,6 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων, σύμφωνα με τη NASA και το Εθνικό Κέντρο Δεδομένων Χιονιού και Πάγου (NSIDC). Η επίδοση αυτή ισοδυναμεί με εκείνες των ετών 2008, 2010 και 2025, καταλαμβάνοντας τη 10η θέση στη λίστα με τις χαμηλότερες ελάχιστες εκτάσεις που έχουν καταγραφεί δορυφορικά.
Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν δορυφόρους για να παρακολουθούν συνεχώς την ετήσια ανάπτυξη και υποχώρηση του θαλάσσιου πάγου της Αρκτικής από τα τέλη του 1978. Αν και η έκταση του θαλάσσιου πάγου έχει μειωθεί συνολικά κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η πτωτική τάση εντάθηκε τη δεκαετία του 2000, οδηγώντας σε μια σειρά από ιστορικά χαμηλά ή τιμές που πλησιάζουν τα ιστορικά χαμηλά. Κάθε ένα από τα τελευταία 20 καλοκαίρια, από το 2007 έως το 2026, συγκαταλέγεται στις 20 περιπτώσεις με τη μικρότερη ελάχιστη έκταση πάγου στα δορυφορικά αρχεία. Η χαμηλότερη τιμή καταγράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2012.
Πιο πρόσφατα, η έκταση του θαλάσσιου πάγου τον Σεπτέμβριο παρουσιάζει σχετική σταθερότητα. Οι καιρικές συνθήκες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ποσότητα του πάγου που λιώνει από το ένα καλοκαίρι στο άλλο. Για παράδειγμα, την τελευταία δεκαετία, η αυξημένη νέφωση εμπόδισε το ηλιακό φως να επιταχύνει την τήξη, σύμφωνα με επιστήμονες της NASA. Παρά αυτή την πρόσφατη σταθεροποίηση, το καλοκαιρινό ελάχιστο παραμένει πολύ χαμηλότερα από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο.
Ο πάγος της Αρκτικής
Σε ολόκληρη την Αρκτική, ο πάγος που απομένει είναι νεότερος και λεπτότερος. Οι παρατηρήσεις δείχνουν μείωση του πολυετούς πάγου —αυτού που επιβιώνει τουλάχιστον μία περίοδο τήξης—, με αποτέλεσμα η Αρκτική να κυριαρχείται πλέον από λεπτότερο πάγο πρώτου έτους. Ο χειμερινός πάγος επίσης συρρικνώνεται. Το μέγιστο επίπεδο κάλυψης πάγου τον Μάρτιο του 2026 ισοφάρισε στατιστικά το μέγιστο του 2025, σημειώνοντας τη χαμηλότερη τιμή που έχει καταγραφεί ποτέ από δορυφόρους.
Είναι γνωστό ότι κύκλοι φυσικής μεταβλητότητας, όπως η Αρκτική Ταλάντωση (Arctic Oscillation), διαδραματίζουν ρόλο στην έκταση του θαλάσσιου πάγου της Αρκτικής, ωστόσο η μείωση που παρατηρείται σε όλη τη διάρκεια των δορυφορικών καταγραφών δεν μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά από τη φυσική μεταβλητότητα. Η φυσική μεταβλητότητα και η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας έχουν συμβάλει από κοινού στην τήξη μεγαλύτερων ποσοτήτων θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ενδέχεται να υπάρξει τουλάχιστον μία περίοδος κατά την οποία η Αρκτική θα είναι ουσιαστικά απαλλαγμένη από πάγο, πριν από τα μέσα του 21ου αιώνα.
Παρατήρηση μέσα από τα σύννεφα
Για τον προσδιορισμό της έκτασης του θαλάσσιου πάγου, οι επιστήμονες βασίζονται σε δορυφόρους εξοπλισμένους με αισθητήρες παθητικών μικροκυμάτων, οι οποίοι μετρούν την ενέργεια μικροκυμάτων που εκπέμπει φυσικά η Γη. Ο θαλάσσιος πάγος εκπέμπει μεγαλύτερη ποσότητα αυτής της ενέργειας σε σχέση με τα ανοιχτά νερά, με αποτέλεσμα να ξεχωρίζει στις εικόνες μικροκυμάτων. Δεδομένου ότι τα μικροκύματα διαπερνούν τα σύννεφα, οι δορυφόροι έχουν τη δυνατότητα να παρατηρούν τον θαλάσσιο πάγο τακτικά, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες.
Η καταγραφή ξεκίνησε το 1978 με δεδομένα που συλλέχθηκαν από τον δορυφόρο Nimbus-7 της NASA, ενώ ακολούθησαν οι δορυφόροι του προγράμματος DMSP (Defense Meteorological Satellite Program) από το 1987 και ο δορυφόρος Aqua της NASA την περίοδο 2002–2011. Από το 2025, οι επιστήμονες άρχισαν να χρησιμοποιούν παρατηρήσεις από τον δορυφόρο GCOM-W της Ιαπωνικής Υπηρεσίας Αεροδιαστημικής Εξερεύνησης (JAXA). Ο λευκός κύκλος στο κέντρο κάθε εικόνας αντιστοιχεί στην «τρύπα του πόλου» (pole hole), μια περιοχή βόρεια της οποίας οι δορυφορικοί αισθητήρες ιστορικά δεν μπορούσαν να συλλέξουν δεδομένα. Οι εκτιμήσεις για τον θαλάσσιο πάγο βασίζονται στην παραδοχή ότι η περιοχή αυτή καλύπτεται από πάγο.
www.worldenergynews.gr
